Denizcilik dikeyi: deniz hukuku ve belge görevleri

Denizcilik dikeyi neyi kapsar

Denizcilik dikeyi, deniz ticareti hukuku için ayrı bir araştırma katmanı açar: 80'in üzerinde uluslararası konvansiyon (Hague-Visby, Hamburg, Rotterdam, York-Anvers, SOLAS, MARPOL, LLMC, Salvage, Arrest…) İngilizce asıllarıyla taranır ve Türk mevzuatı ile içtihadın yanında sunulur. Türk tarafında TTK'nın deniz ticareti kitabına ek olarak ikincil deniz mevzuatı da kapsamdadır: Gemi Sicil Yönetmeliği, Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni, Denizde Çatışmayı Önleme Yönetmeliği gibi yönetmelik ve tebliğler.

Sorunuzu Türkçe sorarsınız; sistem konvansiyon metnini İngilizce aslından bulur ve künyesiyle gösterir. Charter parti uyuşmazlığı, demuraj alacağı, gemi alacaklısı hakkı, müşterek avarya gibi konularda TTK ve Yargıtay kararlarıyla çapraz okuma yapılır. Bir konvansiyona Türkiye'nin taraf olup olmadığı da yanıtta belirtilir — örneğin Türkiye UNCLOS'a taraf değildir ve bu ayrım bir uyuşmazlıkta uygulanacak hukuku değiştirir.

İyi sonuç veren soru örnekleri

• Time charter sözleşmesinde demuraj alacağının zamanaşımı nedir; sözleşmesel time-bar ile yasal süre nasıl ayrışır?
• Hague-Visby kurallarına göre taşıyanın sorumluluk sınırı hangi hâllerde aşılır?
• Müşterek avarya garame payının hesabında York-Anvers hangi kuralları uygular?
• Gemi alacaklısı hakkı hangi alacaklarda doğar ve öncelik sırası nedir?
• Türk Boğazları'ndan geçişte kılavuz kaptan alma zorunluluğu hangi gemiler için geçerlidir?

Deniz belgelerinde hazır görevler

Denizcilik modülü açık bir hesapta Belgeler'den bir belgeyi açtığınızda (Statement of Facts, çarter parti, NOR, sörvey raporu, konişmento), “Bu belgeyle ne yapmak istersiniz?” başlığı altında genel görevlerin yanında denizciliğe özgü görev çipleri de belirir. İki ya da daha çok belge işaretlediğinizde alttaki çubukta çok belgeli deniz görevleri çıkar. Çiplerin çoğu belgeniz ekli ve sorusu hazır bir araştırma açar; soruyu siz gönderirsiniz (1 sorgu) ve yanıt kaynaklı gelir. Laytime çipleri ise sizi hesap sayfasına götürür.

Çarter parti özeti

Kritik şartları kloz numaralarıyla tablo hâlinde çıkarır: laytime, NOR şartları, demuraj/despatch oranları, istisna klozları, uygulanacak hukuk ve tahkim.

NOR geçerliliği

Notice of Readiness'ın geçerliliğini değerlendirir: hazırlık, verildiği yer ve saat (WIBON/WIPON şartları), turn time ve laytime'ın başlama anı.

Laytime / demuraj hesabı · SOF + çarter parti → demuraj

Seçtiğiniz SOF'u (çok belgeli çipte çarter partiyle birlikte) Laytime / demuraj hesap sayfasına taşır; hesap aşağıda anlatılan deterministik motorla yapılır.

Sörvey raporu bulguları

Hasar tespitlerini, nedensellik değerlendirmelerini ve çekinceleri (reservation) ayıklar.

Konişmento kontrolü

Temiz/şerhli ayrımı, tarih tutarlılığı ve çarter partiye atıf gibi sorumluluk doğuran noktaları denetler.

Deniz dosyası tutarlılığı (çok belgeli)

İşaretlediğiniz SOF, çarter parti ve konişmentoyu çapraz okur; tarih ve şart çelişkilerini listeler.

Laytime / demuraj hesabı

Laytime hesabı yapay zekâya bırakılmaz: model yalnız belgeden olayları ve şartları çıkarır, sürelerin toplanması ve demuraj (sürastarya) ya da despatch sonucu deterministik bir hesap motorunda yapılır. Böylece aynı girdiler her zaman aynı sonucu verir ve her kesintinin hesaba nasıl girdiği satır satır görünür.

1. 1

   Belgeyi seçin

   SOF'u (varsa çarter partiyle birlikte) yükleyip belge sayfasındaki “Laytime / demuraj hesabı” çipine tıklayın ya da Araçlar'daki Laytime / demuraj sayfasında en çok üç belge seçin. Olaylar tarih ve saatiyle otomatik çıkarılır; bu okuma 1 sorgu harcar.

2. 2

   Şartları doğrulayın

   Hesap sayfasında izin verilen laytime, oranlar ve istisnalar düzenlenebilir alanlardadır. Belgede bulunamayan şart “belgede yok” diye işaretlenir ve hesabın hangi varsayımla yapıldığı alanda açıkça yazar (ör. “belgede yok (SHINC varsayılır)”); varsayımı siz değiştirirsiniz. Alanları düzeltip yeniden hesaplamak sorgu harcamaz.

3. 3

   Sonucu okuyun

   Kullanılan laytime, kesintiler ve demuraj ya da despatch tutarı dökümüyle gelir; her satırın hangi olaydan geldiği bellidir. Dökümü müzakerede veya time-bar bildiriminde kullanabilirsiniz.

Gemi ve taraf yaptırım taraması

Bir çarter, alım-satım veya P&I işleminde karşı tarafın yaptırım listelerinde olup olmadığını Araştır'da sorabilirsiniz: gemiyi IMO numarasıyla veya adıyla, şirket ve kişileri adıyla sorun. Tarama üç resmî listeyi birden kapsar: ABD OFAC (SDN), Birleşik Krallık OFSI ve AB Finansal Yaptırımlar listesi. Listeler her gün güncellenir.

Yanıt kaynak kaynak ayrışır: hangi listede eşleşme var, hangisinde yok, tek tek yazılır. IMO numarasıyla eşleşme kesindir; ad benzerliğiyle bulunanlar 'benzer' diye işaretlenir ve teyit ister.