İtirazın İptali mi, İtirazın Kaldırılması mı? Alacaklı İçin Usul Karar Rehberi

İlamsız icra takibinde borçlu süresi içinde itiraz ettiğinde takip durur ve alacaklı vekili bir yol ayrımına gelir: genel mahkemede itirazın iptali davası (İİK m. 67) mı, icra mahkemesinde itirazın kaldırılması (İİK m. 68 vd.) mı? Bu rehber, seçimi belirleyen ölçütleri, süre rejimini ve iki yolun sonuç farklarını, her başlıkta doğrulanabilir Yargıtay künyesiyle özetler.

Bir bakışta: hangi yol, hangi durumda?

Belge testi: kaldırma yolu size açık mı?

İlk soru budur. İcra mahkemesinden itirazın kesin kaldırılmasını isteyebilmek için alacağın İİK m. 68/1'de sayılan nitelikli bir belgeye dayanması gerekir: imzası ikrar edilmiş veya noterlikçe tasdik edilmiş senet, ya da resmî makamların yetkileri dahilinde usulüne uygun verdikleri belge. Yargıtay bu şartı dar yorumlar; belge bu nitelikte değilse kaldırma talebi reddedilir Yargıtay 12. HD, E.2011/19551, K.2012/4417, T.21.02.2012.

Elinizde bu nitelikte belge yoksa yol ayrımı zaten kapanmıştır: tek seçenek itirazın iptali davasıdır. Belge varsa, hız (icra mahkemesi) ile kesin hüküm gücü (genel mahkeme) arasında tercih yaparsınız.

Süre rejimi: 1 yıl ve 6 ay — ikisi de hak düşürücü

İtirazın iptali davası, itirazın alacaklıya (varsa vekiline) tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır; Hukuk Genel Kurulu bu süreyi açıkça teyit eder Yargıtay HGK, E.2017/1651, K.2019/707, T.18.06.2019. İtirazın kaldırılması ise altı aylık süreye tabidir (İİK m. 68/1). Süreler hak düşürücüdür: bir yıl geçtikten sonra iptal davası açılamaz; ancak alacak zamanaşımına uğramadıkça genel hükümlere göre alacak (eda) davası açma imkânı saklıdır.

Uygulamada akış ve dönüşüm kuralı

İcra mahkemesinde kaldırma talebi reddedilen alacaklı, süresi içindeyse genel mahkemede itirazın iptali davası açabilir; uygulamada akış çoğu zaman bu sırayla yaşanır Yargıtay 12. HD, E.2017/4679, K.2017/10870, T.18.09.2017. Tersi mümkün değildir: iptal davası açan alacaklı artık kaldırma yoluna dönemez.

İcra inkâr tazminatı: iki yolda da var, ölçüt likidite

Her iki yolda da borçlu aleyhine (talep halinde) alacağın en az yüzde yirmisi oranında icra inkâr tazminatına hükmedilebilir. Yargıtay'ın aradığı ölçüt alacağın likit — yani borçlu tarafından bilinebilir/hesaplanabilir — olmasıdır; likit olmayan alacakta inkâr tazminatına hükmedilmez Yargıtay 21. HD, E.2014/14269, K.2015/2183, T.11.02.2015.

Sık yapılan hatalar

• Bir yıllık süreyi takip tarihinden değil itirazın tebliğinden saymak gerekir; tebliğ tarihi dosyadan teyit edilmeden süre hesaplanmamalıdır.
• İİK 68 belgesi niteliğinde olmayan (ör. adi fatura, cari hesap özeti) belgeyle icra mahkemesine gitmek — ret ve zaman kaybı.
• Kaldırma yolunda kesin hüküm alınmadığını unutmak: borçlunun sonradan menfi tespit davası açma ihtimali fiyatlanmalıdır.