Rehber Külliyatı · İcra hukuku
Menfi Tespit Davası (İİK 72): Ne Zaman, Nasıl?
Borçlunun borçlu olmadığının tespiti: takipten önce/sonra rejim farkı, %15 teminat ve tedbir, istirdata dönüşüm ve kötü niyet tazminatı — doğrulanabilir Yargıtay künyeleriyle.
Editoryal inceleme: Blue JustifAI Hukuk Ekibi · inceleyen avukat onayı bekleniyor · Son gözden geçirme: 2026-08-22
Borçlunun, borçlu olmadığını mahkeme kararıyla tespit ettirmek için açtığı dava menfi tespit davasıdır ve İİK m. 72'de düzenlenir; Hukuk Genel Kurulu kurumu bu tanımla çerçeveler Yargıtay HGK, E.2011/576, K.2011/747, T.07.12.2011. Bu rehber takipten önce/sonra ayrımını, teminat ve tedbir rejimini, istirdatla ilişkiyi ve kötü niyet tazminatını doğrulanabilir künyelerle özetler.
Takipten önce mi, sonra mı? — rejim farkı
| Zaman | Takibe etkisi | Tedbir şartı |
|---|---|---|
| Takipten ÖNCE açılan dava | Kendiliğinden durdurmaz; mahkeme teminat karşılığı takibin durdurulmasına karar verebilir | Alacağın %15'inden az olmayan teminat |
| Takipten SONRA açılan dava | Takibi durdurmaz; ancak icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi için tedbir istenebilir | Alacağın %15'inden az olmayan teminat |
Dava, icra takibinin kendisine değil alacağın varlığına yöneliktir; bu yüzden icra mahkemesinde değil genel mahkemede görülür. Borçlunun ayrıca dava açmakta hukuki yararı aranır; takip dayanağı belge İİK 68'deki nitelikli belgelerden değilse borçlunun menfi tespit davası açmakta hukuki yararı olduğu kabul edilir Yargıtay 6. HD, E.2012/5830, K.2012/9692, T.28.06.2012.
İspat yükü ve davanın özü
Menfi tespit davasında kural olarak alacaklı (davalı) alacağın varlığını ispatla yükümlüdür; ancak borçlu borcun ödendiğini veya sona erdiğini iddia ediyorsa bunu kendisi ispatlar. Hukuk Genel Kurulu güncel bir kararında yasal çerçeveyi ve ispat dağılımını ayrıntılı biçimde ele alır Yargıtay HGK, E.2020/698, K.2022/1545, T.17.11.2022.
İstirdat davasıyla ilişki
Takip sırasında borç ödenmişse menfi tespit davası kendiliğinden istirdat davasına dönüşür (İİK 72/6); takip tamamen sonuçlandıktan sonra ise borçlu, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir (72/7). Süre hak düşürücüdür.
Kötü niyet tazminatı: her iki yöne
Dava reddedilir ve alacaklının takipte haksız ve kötü niyetli olmadığı anlaşılırsa borçlu, alacağın %20'sinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir; dava kabul edilirse ve takip haksız ve kötü niyetliyse bu kez alacaklı aynı oranda tazminat öder (İİK 72/4-5). Talep şarttır; re'sen hükmedilmez.
Sık yapılan hatalar
- Takipten sonra açılan davada "takip durur" beklentisi — durmaz, yalnız vezne tedbiri alınabilir.
- Teminatı yatırmadan tedbir kararının uygulanmasını beklemek.
- Ödeme sonrası istirdat için bir yıllık süreyi kaçırmak.
Sık sorulanlar
Menfi tespit davası icra takibini durdurur mu?
Kendiliğinden durdurmaz; takipten önce açılmışsa mahkeme teminat karşılığı takibin durdurulmasına, sonra açılmışsa yalnız vezne tedbirine karar verebilir.
Teminat ne kadardır?
Alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere mahkemece belirlenir.
Hangi mahkemede açılır?
Genel mahkemede; dava alacağın varlığına yöneliktir, icra mahkemesinde görülmez.
İstirdat davası süresi nedir?
Takip sonuçlandıktan sonra ödeme tarihinden itibaren bir yıl; süre hak düşürücüdür.
Metindeki her künye korpustan gelir ve Künye Doğrulayıcı ile teyit edilebilir.
Bu rehberdeki süreleri hesaplayın: Hukuki Süre Hesaplayıcı (İstirdat davası)
İlgili rehberler: İtirazın İptali mi, İtirazın Kaldırılması mı? Alacaklı İçin Usul Karar Rehberi · İlamsız İcra Takibi: Başlatmadan Sonuçlandırmaya
Bu konudaki somut sorunuz mu var?
Dosyanızdaki soruyu yazın; yanıt karar ve madde künyeleriyle gelir. Kart bilgisi istemiyoruz.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye değildir. Somut dosyanızda değerlendirme ve sorumluluk avukata aittir.