Yapay Zekânın Uydurduğu Yargıtay Kararı Nasıl Anlaşılır? Künye Okuma ve Doğrulama Rehberi

Genel amaçlı sohbet botları Yargıtay kararı "uydurabilir": daire adı, esas ve karar numarası, tarih ve hatta bir pasaj — hepsi biçim olarak doğru, hiçbiri gerçek olmayan bir künye. Buna halüsinasyon denir ve avukat için sonucu somuttur: var olmayan bir karara dayanan dilekçe. Bu rehber sahte künyeyi tanımanın altı işaretini, gerçek künyenin nasıl okunacağını ve üç dakikada nasıl doğrulanacağını anlatır.

Uydurma karar nedir, neden üretilir?

Dil modelleri metni olasılığa göre üretir; "Yargıtay 9. HD, E.2019/…, K.2020/…" kalıbı o kadar sık geçer ki model bu kalıbı, arkasında gerçek bir kayıt olmadan da doğal biçimde tamamlar. Model bir içtihat külliyatında arama yapıp bulduğunu göstermiyorsa ürettiği künye, kayıt değil kalıptır. Bu nedenle ölçüt "yanıt ne kadar ikna edici" değil, "yanıt hangi kayda bağlı ve o kaydı bana gösterebiliyor mu"dur.

Gerçek bir künye nasıl okunur?

Aşağıdaki künye korpusta kayıtlıdır ve Doğrulayıcı'da açılır: Yargıtay HGK, E.2011/576, K.2011/747, T.07.12.2011

Bu dört alan birbirini denetler: esas yılı karar yılından sonra olamaz, karar tarihi karar yılının dışına çıkamaz.

Sahte künyenin altı işareti

1. Yıl uyumsuzluğu. K.2020/… yazan bir kararın tarihi 2021 ya da 2019 olamaz.
2. Esas yılı karar yılından sonra. E.2022/… ile K.2021/… bir arada olmaz.
3. Daire–konu yabancılığı. Kira uyuşmazlığında ceza dairesi, boşanmada icra dairesi görünüyorsa durun. Dairelerin iş bölümü yıllar içinde değişir; kesin tablo için Yargıtay'ın güncel iş bölümü kararına bakılır — ama ceza/hukuk ayrımı hiç değişmez.
4. Kapatılmış daire, kapanıştan sonraki tarihle. Bazı hukuk daireleri kapatılıp iş bölümü devredilmiştir; gerçek kayıtlarda bu kararlar "(Kapatılan) 7. HD" gibi işaretlenir Yargıtay (Kapatılan) 7. HD, E.2015/20637, K.2015/21410, T.04.11.2015. Kapanış sonrasına tarihlenen "7. HD" kararı şüphelidir.
5. Fazla pürüzsüz pasaj. Gerçek karar metni uzun, tekrarlı ve usul ayrıntısıyla doludur; iki cümlelik, tam da sorunuzu yanıtlayan "alıntı" çoğu zaman modelin kendi cümlesidir.
6. Kaynağı gösterememe. "Bu kararın metnini göster" dediğinizde araç pasajı açamıyor, bağlantı veremiyor ya da başka bir künye üretiyorsa ilk künye de kayda dayanmıyordur.

Üç dakikada doğrulama

1. Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr): esas ve karar numarasıyla arayın; kayıt yoksa künye de yoktur.
2. UYAP Emsal Karar (emsal.uyap.gov.tr): özellikle istinaf ve ilk derece kararları için; aynı numarayla arayın.
3. Karar Künyesi Doğrulayıcı (bu sitede, kayıtsız): künyeyi yapıştırın; korpusta varsa ilgili pasaj açılır, yoksa "bulunamadı" der — bulunamamayı yokluk saymayın, 1. adıma dönün.
4. Pasajı isteyin. Künye bulundu; şimdi dayanak cümlesini kararın kendi metninde okuyun. Yargıtay'ın işe iade davalarında bir aylık dava süresini hak düşürücü saydığı bilgisi, yalnız künyesiyle değil kararın ilgili paragrafıyla birlikte dilekçeye girmelidir Yargıtay 9. HD, E.2016/8342, K.2017/5311, T.28.03.2017.

Sorumluluk kimde?

Avukatlık Kanunu m. 34, avukata görevini özen ve doğruluk içinde yerine getirme yükümlülüğü yükler. Var olmayan bir karara dayanmak bu yükümlülükle bağdaşmaz; mahkeme önünde güvenilirliği zedeler ve karşı tarafın en kolay itirazıdır. Araç ne olursa olsun, dilekçeye giren her künyeden avukat sorumludur — bu yüzden künye vermeyen ya da pasajını gösteremeyen aracın çıktısı, en iyi ihtimalle taslak notudur.

Sık yapılan hatalar

• Aracın "kaynak" başlığı altında listelediği künyeleri doğrulamadan dilekçeye almak.
• Doğrulayıcı'da "bulunamadı" sonucunu kesin yokluk saymak — korpus geniştir ama tam değildir; resmî portalda ikinci kez arayın.
• Gerçek künyeye, kararın söylemediği bir sonucu bağlamak: künye doğru, dayanak yanlış. Pasajı okuyun.