Rehber Külliyatı · Aile hukuku
Boşanma Davası Usul Rehberi: Anlaşmalı ve Çekişmeli
TMK 166 rejimi: anlaşmalı boşanmanın üç şartı, çekişmeli boşanmada sarsılma ve kusur, reddedilen davadan sonra üç yıl kuralı, yetki ve geçici önlemler — doğrulanabilir Yargıtay künyeleriyle.
Editoryal inceleme: Blue JustifAI Hukuk Ekibi · inceleyen avukat onayı bekleniyor · Son gözden geçirme: 2026-08-22
Boşanma sebepleri TMK m. 161-166'da sınırlı sayıda düzenlenir; uygulamanın ezici çoğunluğu evlilik birliğinin temelinden sarsılması (m. 166) üzerinden yürür. Bu hub rehber anlaşmalı ve çekişmeli yolların şartlarını, yetki/usul noktalarını ve protokol pratiğini doğrulanabilir künyelerle özetler; tazminat-nafaka ayrıntısı Rehber 10'da.
Anlaşmalı boşanma (TMK 166/3): üç şart
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı.
- Eşler birlikte başvurmalı ya da biri diğerinin davasını kabul etmeli.
- Hâkim tarafları bizzat dinlemeli ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi (protokolü) uygun bulmalı; gerekirse değiştirebilir.
Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi şekil değil esas şartıdır; HGK bu şartın eksikliğinin sonuçlarını 166/3 incelemesiyle ortaya koyar Yargıtay HGK, E.2017/2650, K.2019/485, T.18.04.2019. Protokol, Belge Sihirbazı'ndaki anlaşmalı boşanma şablonunun tam karşılığıdır.
Çekişmeli boşanma (TMK 166/1-2): sarsılma ve kusur
Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa her eş boşanma davası açabilir; ancak davacının kusuru daha ağırsa davalı itiraz edebilir ve itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğinde değilse dava reddedilebilir. Yargıtay HGK sarsılma ve kusur değerlendirmesinin çerçevesini güncel kararında çizer Yargıtay HGK, E.2022/1107, K.2023/635, T.14.06.2023.
Reddedilen davadan sonra: üç yıl kuralı (166/4)
Boşanma sebeplerinden biriyle açılmış dava reddedilmiş ve kararın kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmişse, bu sürede ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin talebiyle boşanmaya karar verilir — kusur aranmaz. Davası reddedilen eşin 166/2 itirazı bağlamında yeniden dava açma koşulları HGK'da tartışılmıştır Yargıtay HGK, E.2013/1928, K.2015/1140, T.01.04.2015.
Yetki, görev ve usul notları
- Görevli mahkeme: aile mahkemesi (yoksa aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk).
- Yetkili mahkeme: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer (TMK 168).
- Geçici önlemler (TMK 169): dava süresince tedbir nafakası, barınma ve çocukların korunmasına ilişkin önlemler talep edilmeli.
Sık sorulanlar
Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya birinin davayı kabul etmesi, hâkimin tarafları bizzat dinleyip protokolü uygun bulması.
Bir yıl dolmadan anlaşmalı boşanılabilir mi?
Hayır; bir yıl şartı sağlanmadan TMK 166/3 yolu kullanılamaz, çekişmeli yol değerlendirilir.
Hangi mahkeme yetkilidir?
Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesi.
Reddedilen boşanma davasından sonra ne olur?
Kararın kesinleşmesinden itibaren üç yıl içinde ortak hayat yeniden kurulamamışsa eşlerden birinin talebiyle kusur aranmaksızın boşanmaya karar verilir.
Metindeki her künye korpustan gelir ve Künye Doğrulayıcı ile teyit edilebilir.
TMK m. 166TMK m. 168TMK m. 169
İlgili rehberler: Boşanmada Maddi-Manevi Tazminat ve Yoksulluk Nafakası
Bu konudaki somut sorunuz mu var?
Dosyanızdaki soruyu yazın; yanıt karar ve madde künyeleriyle gelir. Kart bilgisi istemiyoruz.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye değildir. Somut dosyanızda değerlendirme ve sorumluluk avukata aittir.